Achtergrond: Alles over Googles controversiële stad van de toekomst
Michel van 't Klaphek

Google gaat een slimme wijk bouwen in Toronto, Canada. Het plan is behoorlijk controversieel. Tegenstanders denken dat de huren hoger worden en zien een groot privacyprobleem. Dit is alles wat je moet weten over Quayside, Googles slimme wijk.

Alles over Googles slimme wijk

Sinds 2015 heet het moederbedrijf van Google Alphabet. Deze firma bestaat uit meer dan tien afdelingen, waaronder Sidewalk Labs. Dit mysterieuze dochterbedrijf houdt zich naar eigen zeggen bezig met het “bedenken, ontwerpen en testen van moderne innovaties” voor “urbane omgevingen”.

Google wil dus smart cities, de steden van de toekomst, bouwen. Het eerste project is Quayside, een slimme wijk in Toronto. Als student Sociale Geografie en Planologie volg ik de ontwikkelingen op de voet, en ook op de universiteit is het een hot topic. Hierbij een overzicht van de ontstaansgeschiedenis van Sidewalk Labs, Googles plannen en de controverse rondom haar smart city.

De mensen achter Quayside

Sidewalk Labs werd in 2015 opgericht en staat onder leiding van Daniel L. Doctoroff, voormalig economisch adviseur van New York stad, en Craig Nevill-Manning, de mede-bedenker van Google Shopping. Ook beleidsadviseur, historicus en verkeerskundige Rohit Aggarwala speelt een belangrijke rol.

Quayside Google Smart city havengebied

In 2016 lekte een rapport waarin de eerste plannen van Sidewalk Labs stonden. Men wilde een digitale wijk bouwen om nieuwe technieken op grote schaal uit te proberen, en deze later in de ‘echte’ wereld uit te brengen. Het was alleen nog zoeken naar een gemeente om mee samen te werken.

Uiteindelijk vond men deze bondgenoot een jaar later in Toronto. Samen met Google wordt sindsdien gewerkt aan Quayside, een gebied van 4.9 hectare groot in het havengebied van de stad.

Mysterie

Lange tijd bleef het ontzettend vaag wat Google nou precies met het gebied wilde. Tussendoor beten lokale journalisten zich vast in het dossier, en publiceerden het ene na het andere vernietigende artikel. Deze waren vooral gebaseerd op anonieme bronnen die op de hoogte waren van Sidewalk Labs’ plannen.

Dit zorgde voor de nodige onrust onder bewoners. Zo zou Google van plan zijn om alle grond op te kopen met een grote huurstijging tot gevolg. Uiteindelijk barstte de bom toen de Toronto Star de eerste conceptplannen vroegtijdig in handen kreeg. De eerder genoemde Doctoroff besloot direct open kaart te spelen, en zette de tekeningen online. De plannen konden niet rekenen op een warm onthaal.

Quayside Google Smart city buiten

Googles plannen zijn in een paar woorden te omschrijven als duurzaam, high-tech en ontzettend futuristisch. Zo wil men twaalf flats bouwen van soms wel 30 verdiepingen hoog, die bijna compleet van hout zijn gemaakt. Dit materiaal is de afgelopen jaren in opkomst, maar allesbehalve onomstreden. Tegenstanders wijzen bijvoorbeeld op het brandgevaar.

Lees ook: Zo regel je de privacyinstellingen van de Google Assistent

Zo ziet Googles smart city eruit

Verder is Quayside te vergelijken met een enorme doos Lego, omdat veel modulair is. Dit betekent dat gebouwen letterlijk kunnen verplaatsen dankzij de flexibele fundering. Ook vloeren zijn als een soort IKEA-bouwpakket makkelijk in- en uit elkaar te schuiven en het leidingwerk is grotendeels buigbaar.

Daarnaast staat duurzaamheid hoog in het vaandel. Onder de wijk komt een soort riool te liggen, dat automatisch biologisch huishoudafval verbrandt. De hitte die hierbij vrijkomt wordt gebruikt om huizen te verwarmen.

Ook zit Quayside natuurlijk vol met technologische hoogstandjes, zoals je van een techbedrijf mag verwachten. Van zonnepanelen die automatisch richting de zon draaien, automatisch oplichtende fietspaden tot aan openbaar 5G-internet voor iedereen: het wordt allemaal mogelijk.

Quayside Google Smart city binnen

‘Het kan twee kanten op’

En precies hier wringt de schoen volgens tegenstanders. Alle bovenstaande voorzieningen leveren gegevens op, en die data wil Google bundelen in Replica. Dit programma registreert precies hoe bewoners zich door de wijk verplaatsen. Een uitgebreide Google Maps, dus. Men kan zo razendsnel inspelen op de actualiteit. Wanneer het bijvoorbeeld 17:00 uur is, en veel mensen naar huis gaan vanaf het werk, wordt de stoep automatisch breder om plaats te bieden aan alle voetgangers.

Volgens Google gebeurt dit geheel anoniem en ben je dus niet terug te herleiden, maar tegenstanders zijn er niet gerust op. ‘Het plan kan twee kanten op. Of het slaagt fantastisch, of het faalt ongekend hard’, aldus Kurtis McBride, directeur van verkeersgegevensbedrijf Miovision, ‘Ik denk dat we het rustiger aan moeten doen.’

Ook Michael Geist, die aan de Universiteit van Ottawa lesgeeft over (internet)recht, maakt zich zorgen. In een reactie aan de actiegroep van Quayside liet hij weten dat het project veel te gehaast en chaotisch verloopt. ‘De tijdsplanning is veel te strak. Jullie zeggen dat sommige gebouwen in 36 maanden af kunnen zijn, maar zo’n agressieve planning geeft een verkeerd signaal af.’

Quayside Google Smart city havengebied 2

Het gaat hier natuurlijk niet om een Nederlands project, maar het lijkt erop dat hij gelijk heeft. Zo probeerde Tejo Spit, hoogleraar Planologie aan de Universiteit Utrecht, tijdens mijn eerste college de verwachtingen van de aanwezige studenten flink te temperen. ‘De gemiddelde planoloog rondt in zijn leven één groot project af’, aldus Spit.

Ook interessant: Beveiligingsgids: zo bescherm je jouw Android-smartphone

Onrust binnen de wijk

Uiteraard wil Google geld verdienen, en moet het daarom op zoek naar een verdienmodel. De zoekmachinegigant krijgt daarom een percentage van de belasting, en kan als grondeigenaar van sommige gebouwen de hoogte van de huur bepalen. Ook wil men zoveel mogelijk aanvullende diensten leveren, zoals Google Fiber voor internet en tv.

Binnen Sidewalk Labs zelf is het onrustig. Onlangs stapten twee leden van de adviescommissie op. Zo schreef Ann Cavoukian, een privacy-expert, in haar ontslagbrief dat het helemaal de verkeerde kant opgaat. ‘Toen ik bij Sidewalk Lab aan de slag ging droomde ik over een smart city van privacy, niet een smart city van surveillance.’

Quayside Google Smart city Slimme wijk helmond

En Nederland dan?

Voorlopig heeft Sidewalk Labs enkel conceptplannen gepresenteerd. De eerste steen is dus nog niet gelegd. Ook in Nederland wordt volop geëxperimenteerd met slimme steden. Zo krijgt Helmond een wijk waarin bewoners huurkorting krijgen in ruil voor het plaatsen van sensoren en het delen van data.

De eerste huizen worden in 2020 uit de grond gestampt en tot nog toe hebben 40 mensen interesse getoond, zo schrijft het Eindhovens Dagblad. Wethouder Cathalijne Dortmans is enthousiast over de plannen, maar benadrukt de insteek. “Het is een living lab. Daarbij mogen er dingen mis gaan. Juist dat maakt de wijk ook slim”, aldus de politica.

Al met al is er nog een hoop onduidelijk over slimme wijken en kan alleen de toekomst uitwijzen hoe we er over een paar jaar bijzitten. Een ding lijkt zeker: de online- en offline-wereld groeien dichter naar elkaar toe dan ooit tevoren.

Lees het laatste nieuws over Google

Draag ook bij aan dit artikel

Deel je kennis of stel een vraag. Dat kan anoniem of met een Disqus account.